H. LKS 8

WULANGAN 8 : POLOTIK

Kompetensi Dasar :

I. Nyemak : Nyemak lan nanggapi waosan

II. Micara : Nindakaken pacelathon. Ngandaharaken pamanggih adhedhasar pengalaman

III. Maca : Damel serat perjanjen. Nyerat Jawi

IV. Nulis : Nyekar Mijil

I. NYEMAK

A. Wacan

Waosan menika kasemaka kanthi premati.

ILIR-ILIR JAMAN REVOLUSI LAN REFORMASI

Nalika tahun 1965 akeh wong sing padha ngadegake partai politik. Saben wektu (esuk, awan, sore, bengi) padha nganakake kampanye. Yen wayah bengi anggone kampanye kanthi cara gawe panggung kanggo pentas seni budaya. Acarane sarwa komplit, wiwit hiburan kanggo bocah nganti wong tuwa. Yen bocah bisa kanthi pentas tari lan lagu (tembang), umpamane Cublak-cublak suweng, Tukung-tukung, Jaranan, Ilir-ilir lsp.

Ana sing kandha yen Ilir-ilir iku anggitane Sunan Kalijaga, nanging ana sing kandha ora dimangerteni pengarange, kabeh panemu sumangga, sing baku llir-ilir kondhang lan disenengi masyarakat.

Coba gatekna tembang llir-ilir lan maknane ing jaman revolusi iki.

ILIR-ILIR

Lir-ilir tandure wis sumilir

Tak ijo royo-royo tak sengguh temanten anyar

Bocah angon, penekna blimbing kuwi

Lunyu-lunyu peneken kanggo masuh dodotira,

Dodotira, kumitir bedhah ing pinggir,

Domana jlumantana kanggo seba mengko sore,

Mumpung gedhe rembulane, mumpung jembar kalangane,

Dha suraka, surak hore

Maknane kurang luwih mangkene :

Para kawula/para mudha, pelajar wis wani berjuang (sumilir)

Senajan lagi sithik ngelmune (ijo) bab pamrentahan lan politik lanang lan wadon (kaya temanten) padha wani berjuang.

Para kawula/rakyat (cah angon) padha belanana Negara Pancasila (blimbing sing lingirane ana lima) minangka sandhangane (dodot).

Senajan abot lan angel (lunyu) kudu bisa sebab kanggo resiking/pulihing Negara RI.

Jaman iku Pancasila (dodot = sandhangan bangsa Indonesia) arep diothak-athik, njalari tumpang suh, kisruh saengga tuwuh salah paham antarane partai siji lan sijine, klompok siji lan sijine (kumitir bedhah ing pinggir).

Nanging partai lan klompok sing beda panemu kudu dirangkul (didadekake siji) kanggo nerusake gegayuhane bangsa Indonesia. Mumpung ana wektu sing becik lan ana sing mitulungi (ekonomine bangsa Indonesia) yaiku Negara kulonan (Negara Barat).

Wiwit biyen nganti jaman saiki pancen tembang Ilir-ilir disenengi lan tansah ditembangake wong Jawa, umpamane ing pagelaran wayang, kethoprak, malah saiki kanggo ing campursari, macapatan, samroh uga kairing wujude iringan sing maneka warna (kolaborasi), ana sing karawitan lan dangdut, band lan samroh lsp.

Nalika tahun 1999 (wiwitane reformasi) Ilir-ilir ditembangake ing HUT RI ka-54 ing tlatah Sala, malah musik Kyai Kanjeng pimpinane Emha Ainun Najib (Cak Nun) uga nembangake.

Ana sing negesi tembang Ilir-ilir ing jaman reformasi iku mangkene :

Wektu iki akeh tuwuh (muncul) partai anyar kaya jaman biyen.

Partai anyar padha kepingin dadi pemimpin (raja) kaya dene raja sehari (temanten anyar). Pemuda sing asale saka desa (bebasan cah angon) padha berjuang nggayuh pepinginane dadi pemimpin.

Ora ketang abot sanggane kabeh kepingin kasembadan gegayuhane, kanggo ngresiki jeneng lan mbalekake ajining dhiri lan kawibawane (mbasuh dodotira).

Pamarintah kaya wis kelangan kapercayan saka wargane saengga rakyat mung bisa nyalahake marang aparat.

Sanajan mangkono kahanane, pamarintah/aparat Negara kudu bisa ngrangkul rakyat (wong cilik) kanggo mbangun Negara sing duwe gegayuhan luhur (ing Pacasila). Mumung ana partai /klompok sing gedhe (gelem gabung) lan antuk pitulungan Negara manca (jembar kalangane) ayo padha duwe semangat kanggo berjuang.

(Bayu Giri, Jaya Baya 16, Desember 2005, mawa besutan)

B. Mangsuli Pitakon

Kawangsulana pitakenan menika kanthi basa karma !

1. Sinten ingkang ngawontenaken pentas seni budaya menika ?

2. Menapa sebabipun lare-lare ugi ndherek pentas ?

3. Sinten ingkang nganggit lelagon ilir-ilir menika ?

4. Tanduran ingkang sumilir menika ingkang kados pundit?

5. Menapa sebabipun partai/klompok ingkang beda panemu kedah dipun rangkul amrih nyawiji ?

6. Kangge ngayuh pulih/saening negari menika angel (jaman revolusi) dipungambaraken kaliyan ukara menapa ?

7. Menapa buktinipun yen tembang ilir-ilir lestari ngantos dumugi sapriki ?

8. Ing jaman reformasi, pemimpin kecalan kapitadosan saking rakyat, ukara pundit ingkang dados pralambang ?

9. Kados pundi caranipun pemimpin ngrangkul rakyat kangge mbangun negari ?

10. Ing pungkasaning sekar, sami sorak gumbira ing manah. Menapa sebabipun ?

C. Kawruh Tembung

Kapadosana tegesing tembung menika ! Salajengipun tembung wau kadamelna ukara !

1. sumilir 6. kumitir

2. sengguh 7. jlumat

3. masuh 8. angon

4. dodot 9. tuwuh

5. seba 10. wibawa

D. Ngandharake Panemu

Coba kaandharna pamanggihipun para siswa adhedhasar pengalamanipun piyambak-piyambak !

a. Kanthi maos sejarah bangsa Indonesia (buku sejarah) menapa sampun trep kawontenanipun negari RI ingkang dipungambaraken ing tembang ilir-ilir ? Cobi kaandharna dasaripun !

b. Menapa kasil klompok ingkang badhe ngothak-athik didit/sandhanganing bangsa Indonesia kados ing sekar ?

c. Kinten-kinten menapa sebabipun tembang ilir-ilir kondhang lan dipunremeni tiyang Jawi wiwit rumiyin ngantos dumugi sapriki ?

d. Ilir-ilir ugi kangge nggambaraken kawontenan jaman reformasi, menapa sampun makili gegambaranipun kawontenan ing jaman reformasi ?

e. Kadospundi kawontenan jaman reformasi, menapa ancas reformasi sampun kaleksanan ?

II. MICARA

A. Dhiskusi

1. Caranipun Dhiskusi :

a. Damel klompok dhiskusi 4 – 5 siswa.

b. Pados papan/panggenan kangge dhiskusi (ing perpustakaan, ruang ketrampilan, hall, ngandhap wit-witan ing lingkungan sekolah lsp).

c. Milih tema (ingkang dipunpilih sesarengan) ingkang trep.

d. Dhiskusi kanthi tertib.

e. Wonten ingkang dados ketua klompok dhiskusi lan sekretaris, jejibahan/tugasipun :

Ketua : mimpin lampahing dhiskusi, mbage wekdal dhiskusi.

Sekretaris : nyerat pemanggihipun anggota dhiskusi lan damel dudutan (simpulan) asiling dhiskusi, minangka intisarining dhiskusi.

2. Tema Dhiskusi

(saged milih salah setunggal)

a. Lampahing reformasi wiwit taun 1999 – 2007

b. Kawontenan politik sasampunipun jaman reformasi

c. Untung lan rugining reformasi tumrap rakyat/masyarakat

d. Pamanggih yen wontenipun reformasi malah dados krisis ekonomi

e. Jaman samenika kasebat jaman edan (dhasar lan buktinipun)

3. Asiling Dhiskusi

Asiling dhiskusi kaserat, salah satunggal klompok maosaken ing ngajeng kelas. Klompok sanes saged suka pramayogi (saran), pamanggih (usul).

B. Pacelathon

Cobi pacelathon katindakna kanthi sae (iramanipun), leres (pocapan/lafalipun).

Bapak

:

“Saka tindak endi Bu ?

Ibu

:

“Blanja Pak, saka warung, wah ….. wah jan tenan”

Bapak

:

“Lho, lha kepriye Bu, kok sajak ora karenan panggalihe”

Ibu

:

“Lha kepriye to Pak, reregan barang saiki mundhak kabeh, ora mung sembako, nanging barang kebutuhan saben dinane ora gelem kalah, kabeh padha nututi mundhak”

Bapak

:

“Ya sabar Bu, ora mung awake dhewe sing ngrasakake, nanging kabeh rakyat Indonesia, yo idhep-idhep ajar gemi lan setiti, rak becik ta Bu”

Ibu

:

“Bocah-bocah perlu diajak rembugan Pak, supaya bias ngirit lan tansah petung ing sakabehing kebutuhan, sukur yen padha ajar mandhiri supaya melu ngenthengake karepotane wong tuwa”

Bapak

:

“Lho Widada rak yow is ajar golek dhuwit, nampa terjemahan bahasa Inggris malah saiki gladhen dadi pranata cara. Yen ana asile bias kanggo nyukupi butuhe dhewe, bias mbiyantu wong tuwa”

Ibu

:

“Pancen bocah saiki kudu bias nampa kanyatan, narima ing pandum lan gladhen urip prasaja aja lali Manawa awake dhewe uga kudu bias dadi tuladha sing becik kanggo panguripane anak”

Bapak

:

“Lha kae Widada lan Widati wis teka, coba ditimbali mrene”

Ibu

:

“Ya Pak, coba dak undange mrene”

(Ora let suwe Widada lan Widati wis lungguh ing sangarepe bapak lan ibune)

Widada

:

“Wonten dhawuh menapa Pak ?”

Tugas

Damel pacelathon antawisipun tiyang sepuh lan para putra utawi tiyang satunggal lan satunggalipun ingkang nrembag bab politik lan ekonomi ing jaman samenika !

III. MACA

A. Tembang Macapat

1. Gladhen Nyekar

Anggenipun gladhen nyekar saged mirengaken kaset sekar Macapat. Milih salah satunggal, utawi kalih-kalihipun saged kasekaraken.

2. Kawruh Basa

Kadamelna ukara ngangge tembung menika ! Saderengipun damel ukara, para siswa kedah mangertosi tegesiun tembung rumiyin.

a. Siningkur e. ngudi i. kreatif

b. Raharja f. karem j. kuwur

c. Kawula g. maedahi

d. Makarya h. produktif

3. Gancaran

Gancaraken (andharaken/kadamela prosa) tembang no. 1, 2 ngannge ukara ingkang prasaja nanging sae lan runtut.

B. Tulisan Jawa

Kawaosa lajeng kaserata latin !

1.Änegradeds/pnCsil.

2.Äai[nFonesiymemitºk[rosizpur.

3.Äbpk¿p}si[dnTinFk¿fAtezjep=.

4.ÄzRemB|gKeamnNnNegr.

5.ÄreregnSaikipdmunDk¿,am/g[politikF|ru=mpn¿,

IV. NULIS

%d bloggers like this: